Πορτραίτα ζωής στο δρόμο της προσφυγιάς

«Η ψυχή μου βρίσκεται στη Δαμασκό» [Πηγή: Guardian]

Σε μια συγκινητική συλλογή σχεδίων, Ο Ghaith Abdul-Ahad αποτυπώνει εξουθενωτικά ταξίδια, μέσα στη φτώχεια και την εκμετάλλευση.

Το περασμένο καλοκαίρι, η τουρκική πόλη-λιμάνη Ισμίρ, έγινε το εφαλτήριο για εατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες που ήλπιζαν να φτάσουν στην Ελλάδα.Ήρθαν ψάχνοντας για διακινητές που θα τους οδηγήσουν στη θάλασσα – και σωσίβια γιλέκα που θα τους κρατούσαν στη ζωή. Κάθε τρίτο μαγαζί στη λεωφόρο Fevzi Pasha, ένας μεγάλος εμπορικός δρόμος που οδηγεί στη γειτονιά των διακινητών, με χαρά ανταποκρίθηκε στη ζήτηση.

«Αυθεντικό σωσίβιο Yamaha», φώναζαν οι καταστηματάρχες στους περαστικούς πρόσφυγες. «Έλα μέσα και δοκίμασε ένα». Κάποιοι πωλητές παπουτσιών έβαλαν το σύνηθες στοκ τους στο υπόγειο και άρχισαν να πουλούν πρόχειρα κατασκευασμένα σωσίβια-γιλέκα αντ’ αυτού. Οι διακινητές έκλειναν μαζικά δωμάτια στα γύρω ξενοδοχεία για τους πελάτες τους. Η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου.

1

 Το 2015, εάν υπήρχε σημείο 0 για την προσφυγική κρίση της Ευρώπης, ήταν εδώ, στη δυτική τουρκική ακτή. Αλλά λίγους μήνες μετά, μια συμφωνία υπογράφηκε μεταξύ της ΕΕ και της Άγκυρας, που προέβλεπε ότι οι περισσότεροι πρόσφυγες που θα έφταναν στην Ελλάδα, θα απελαύνονταν πίσω στην Τουρκία, και η εικόνα τώρα είναι πολύ διαφορετική. Τα ξενοδοχεία είναι άδεια. Και οι καταστηματάρχες στη λεωφόρο Fevzi Pasha επέστρεψαν στο παλιό τους στοκ.

Καθισμένος σε ένα καφέ μπροστά από το σταθμό των τρένων, με ένα χοντρό πορτοκαλί μαντίλι τυλιγμένο στο λαιμό τους, ένας Σύρος ράφτης κοιτάζει ντροπαλά τους ανθρώπους καθώς ο γιος του φτιάχνει κάστρα με κύβους ζάχαρης. Λίγες εβδομάδες πριν, αυτό το καφέ και η πλατεία ήταν γεμάτη με διακινητές που διεξήγαγαν το παράνομο εμπόριό τους φανερά, και οι ρπόσφυγες διαπραγματεύονταν τις τιμές. Σήμερα, δύο Τούρκοι αστυνομικοί στέκονται στη γωνία του δρόμου ώστε οι διακινινητές και οι πελάτες τους δεν τολμούν να εμφανιστούν.

2

Ο ράφτης και ο γιος τους βρίσκονται εδώ και μήνες στην Τουρκία, ενώ οι φίλοι και οι συγγενείς τους έχουν φτάσει στη Γερμανία. Αλλά αυτός δεν έχει τα χρήματα να πληρώσει για αυτό που οι διακινητές χρεώνουν προκειμένου να τους περάσουν απέναντι. Τελικά, και ενώ παίζει νευρικά με το μαντίλι, τα νύχια και τα κινητό του, βρίσκει το κουράγιο και ρωτάει έναν άνδρα που κάθεται στο διπλανό τραπέζι, εάν είναι Σύρος.

«Ναι», απαντά ο άνδρας. «Κι εσύ;» «Ναι, κι εγώ Σύρος είμαι», ψιθυρίζει ο ράφτης. «Είμαι Κούρδος από το Qamishli (μία πόλη στα βορειοανατολικά σύνορα με την Τουρκία). Θέλω να πάω στη Ευρώπη, αλλά δεν έχω λεφτά, οπότε ψάχνω για κάποιον να με πάρει μαζί του. Θα πάω σαν υπηρέτης, φίλος, ο,τιδήποτε. Ήμουν ράφτης στο Qamishli και μπορεί να φανώ πολύ χρήσιμος.

Αλλά, ρωτά τον άνδρα, πώς μπορεί να πάει στη Ευρώπη ενώ δεν έχει τα χρήματα ούτε για να αγοράσει ψωμί για τα πέντε παιδιά του; «Ίσως στη Ευρώπη μπορέσω να βρω μια δουλειά», αναρωτιέται. «Μήπως ξέρεις κανέναν που μπορεί να βοηθήσει;» Ο άνδρας του δίνει λίγα χρήματα για να αγοράσει ψωμί, και υπόσχεται να τον βοηθήσει να βρει όχι διακινητή αλλά δουλειά.

3

Κάποιοι Σύροι καταφέρνουν όντως να βρουν δουλειά, στη μαύρη αγορά του Ισμίρ. Και κάποιοι αρνούνται να ταξιδέψουν στην Ευρώπη γιατί θέλουν να μείνουν κοντά στον τόπο τους. «Ήρθα στην Τουρκία για να αποφύγω τη στρατιωτική θητεία, αλλά η ψυχή μου βρίσκεται στη Δαμασκό, και εάν ο πόλεμος τελειώσει σήμερα, θα γυρίσω πίσω αύριο», λέει ένας πρόσφυγας.

Αλλά πολλοί όπως ο Mamdouh, δεν έχουν επιλογή. Η παράνομη δουλειά που καταφέρνουν να βρουν στην Τουρκία είναι τόσο κακοπληρωμένη που δεν τους επιτρέπει να βάλουν στην άκρη ούτε λίγα από αυτά που ζητά ένας διακινητής.

Νέος και ειλικρινής, ο Mamdouh ζει με τον πατέρα του, τη μητέρα του, τη γυναίκα του και τα τρία παιδιά τους σε ένα δυάρι μισογκρεμισμένο σπίτι στην αθλιότητα της παλιάς πόλης του Ισμίρ. Τη νύχτα, μαζί με πολλούς άλλους Σύρους, ο Mamdouh παίρνει τους δρόμους ψάχνοντας για πλαστικά μπουκάλια και χάρτινα κουτιά στα σκουπίδια, για να τα πουλήσει. Εάν φανεί τυχερός, θα βγάλει περίπου 650 με 700 λίρες Τουρκίας (περίπου 160£ -170£) το μήνα. Περίπου 450 λίρες φεύγουν στο ενοίκιο και τους λογαριασμούς.

Αλλά στη όλο και αυξανόμενη κατώτερη τάξη που ανήκει ο εκμεταλλευόμενος και κακοποιημένος συριακός πληθυσμός της Τουρκίας, ο Mamdouh, με τη μαύρη δουλειά του και μια στέγη πάνω απ’ το κεφάλι του, ανήκει στους τυχερούς.

4.jpg

Πολλοί από αυτούς που δεν είναι τόσο τυχεροί καταλήγουν να γίνονται σκλάβοι αφεντικών που εκμεταλλεύονται και διακινούν πρόσφυγες στο νότιο μέρος της Τουρκίας ως εργάτες και αγροτικά χέρια. Αυτοί οι Σύροι ζουν σε σκηνές από μουσαμά δεμένο σε κλαριά και δέντρα.

45.jpg

Σε έναν καταυλισμό στην άκρη του αγροκτήματος, ακριβώς πίσω από τα μαντριά των ζώων, μία ηλικιωμένη γυναίκα κάθεται μπροστά από ένα πλαστικό σεντόνι και μερικές γλάστρες. Αυτά είναι όλα της τα υπάρχοντα. «Γιατί είμαστε εδώ;» ρωτάει. «επειδή πολεμούν στον τόπο μας» Το ΙSIS, και οι Κούρδοι και το καθεστώς, όλοι πολεμούν πάνω στις φάρμες μας. Αφήσαμε τη γή μας σ’ αυτούς και ήρθαμε εδώ.»

5.jpg

Κορίτσια κάθονται ή στέκονται έξω, παιδιά κωπηλατούν μέσα στο βάλτο που ρέει ανάμεσα στις σκηνές. Οι άνθρωποι που μένουν εδώ πληρώνονται μισό μισθό σε σχέση με αυτόν των Τούρκων εργατών. Τα αφεντικά, που συνήθως είναι και αυτοί Σύροι, παίρνουν το 10% των μισθών ως προμήθεια. Με αυτούς τους μισθούς ι πρόσφυγες πρέπει να πληρώσουν ενοίκιο για τη γη πάνω στην οποία στήνουν τις σκηνές τους, καθώς και επιπλέον για χρήση νερού και ηλεκτρικού.

6

Σε έναν ανοιχτό χώρο μπροστά από τις σκηνές, δύο αδερφές σκύβουν μπροστά από αυτοσχέδιες εστίες, μαγειρεύοντας ένα κοινό μεσημεριανό με τηγανητές πατάτες και κρεμμύδια. Κρατούν τη φωτιά με κλαράκια και μικρά κομμάτια πλαστικό που προκαλούν πυκνό λευκό καπνό. Η μεγαλύτερη αδερφή, που είναι 19 ετών και έγκυος στο δεύτερό της παιδί, ανοιγοκλείνει τα μάτια της αλλά συνεχίζει να κάθεται στον αποπνικτικό καπνό. Αυτό το παιδί της, όπως και το πρώτο της, θα γεννηθεί μέσα στη φτώχεια.

7

Για μερικούς, η αναμονή τελικά αξίζει τον κόπο. Σε ένα πλακόστρωτο δρομάκι, πίσω από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Basmane, δύο νεαρά ζευγάρια απ’ τη Συρία περπατούν ζωηρά, κουβαλώντας φθηνά πλαστικά σακίδια και σωσίβια γιλέκα. Συναντώνται με έναν μεσήλικα με παλιό δερμάτινο μπουφάν και μαύρο τζην που τους κάνει νόημα. Τον ακολουθούν, ο ένας πίσω απ’ τον άλλο. Ο άνδρας τους έχει πει ότι υπάρχει ένα σκάφος που φεύγει απόψε.

8

Αλλά για πολλούς από τους πρόσφυγες που διασχίζουν τη θάλασσα και καταφέρνουν να φτάσουν βόρεια, τα ελληνομακεδονικά σύνορα είναι το τέλος της διαδρομής – τουλάχιστον για την ώρα.

Η Shaima, μία νεαρή δασκάλα από το Dei res-Zor στη ανατολική Συρία, ζει στο τέρμα ενός αυτοσχέδιου καταυλισμού σε έναν εγκαταλελειμένο σιδηροδρομικό σταθμό στην Ειδομένη. Η οικογένειά της έφυγε από το σπίτι τους όταν οι αντάρτες που πολεμούσαν κατά του καθεστώτος του Άσαντ, το χρησιμοποίησαν σαν έδρα στο 2012.

9

Δεν ήταν υποστηρικτές του καθεστώτος αλλά η πολιορκία και οι βομβαρδισμοί μετέτρεψαν την μικρή και όμορφη πόλη στις όχθες του Εφράτη σε έναν λαβύρινθο από χαλάσματα όπου κρύβονταν ελεύθεροι σκοπευτές.

Πρώτα εγκαταστάθηκαν στη Hesseke, στη βορειοανατολική Συρία, αλλά όταν ήρθε ο ISIS έφτασε εκεί, προχώρησαν ακόμα βορειότερα, προς την Τουρκία. Πέρυσι, ο άντρας της Shaima και τα δύο μεγαλύτερα παιδιά τους, προχώρησαν στη Γερμανία. Τώρα προσπαθεί να τους φτάσει – αλλά ο δρόμος είναι κλειστός. Είναι αποκλεισμένη.

10

Μετάφραση-Επιμέλεια για το Kollect: I’m possible

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s